Een dag zonder schermen: lukt het om 24 uur offline te zijn?

Hoe vaak kijk jij eigenlijk op een scherm zonder dat je er bewust voor kiest? Even je telefoon pakken om te kijken hoe laat het is. Een bericht beantwoorden. Een filmpje bekijken. Nog één keer social media openen. Even de televisie aanzetten tijdens het eten.

Schermen zijn inmiddels zo vanzelfsprekend geworden dat je soms pas merkt hoeveel je ze gebruikt wanneer je ze een hele dag weglegt.

Daarom doen we deze keer een experiment: 24 uur zonder schermen. Geen televisie, geen smartphone, geen tablet en geen computer voor ontspanning. Maar lukt dat eigenlijk wel?

En misschien nog interessanter: wat doe je dan de hele dag?

We bekijken hoe je zo'n experiment kunt aanpakken voor een basisschoolkind, een middelbare scholier en een volwassene. Want een dag zonder scherm ziet er voor iedereen anders uit.

Wat verstaan we onder een dag zonder scherm?

Voor dit experiment maken we het onszelf niet te makkelijk. Een schermvrije dag betekent dat we 24 uur lang geen scherm gebruiken voor entertainment of tijdverdrijf.

Dat betekent dus:

• geen televisie;
• geen YouTube of streamingdiensten;
• geen social media;
• geen games;
• geen doelloos scrollen op je telefoon;
• geen tablet om de tijd te doden;
• geen computer voor privégebruik.

Maar er is een belangrijke uitzondering: noodzakelijk gebruik telt niet als valsspelen. Als je bereikbaar moet zijn voor een noodgeval, je voor je werk iets echt moet controleren of een leerling voor school een computer nodig heeft, is dat natuurlijk iets anders dan een uur filmpjes kijken.

Het doel van het experiment is namelijk niet om een wedstrijd te winnen. We willen ontdekken hoeveel van onze dag normaal gesproken ongemerkt door schermen wordt ingevuld.

Waarom zou je dit eigenlijk proberen?

Een dag zonder scherm klinkt misschien ouderwets. Toch kan het juist interessant zijn om tijdelijk afstand te nemen van apparaten die normaal gesproken bijna altijd binnen handbereik liggen.

Het Nederlands Jeugdinstituut benadrukt dat het bij mediagebruik niet alleen gaat om het aantal uren schermtijd. Ook de vraag wat je door het schermgebruik niet meer doet is belangrijk. Tijd achter een scherm kan bijvoorbeeld ten koste gaan van bewegen, slapen, spelen, contact met anderen of andere vormen van ontspanning.

Dat maakt dit experiment interessanter dan simpelweg de schermtijd van je telefoon bekijken.

We gaan namelijk niet alleen meten hoeveel schermtijd we missen. We kijken vooral naar wat ervoor in de plaats komt.

Het experiment: 24 uur offline

De regels zijn eigenlijk heel eenvoudig.

1. Kies een periode van 24 uur.
2. Leg alle schermen vooraf zoveel mogelijk weg.
3. Zet meldingen uit.
4. Gebruik televisie, telefoon, tablet en computer niet voor ontspanning.
5. Schrijf op wat je normaal gesproken op dat moment met een scherm zou doen.
6. Noteer wat je uiteindelijk in plaats daarvan gaat doen.
7. Schrijf aan het einde op hoe moeilijk of makkelijk het was.

Je kunt het experiment extra leuk maken door vooraf een voorspelling te doen.

Hoeveel keer denk je dat je normaal gesproken automatisch naar een scherm zou grijpen?

En hoeveel momenten daarvan weet je achteraf nog?

Voor een basisschoolkind werkt het experiment anders

Een kind van 7 jaar heeft natuurlijk een heel andere relatie met schermen dan een volwassene. Voor jonge kinderen is een schermvrije dag daarom vooral een experiment in spelen, ontdekken en verveling verdragen.

Het Nederlands Jeugdinstituut adviseert voor kinderen van verschillende leeftijden om schermgebruik te beperken en voldoende tijd over te houden voor onder andere bewegen, spelen, slapen en contact met anderen. Voor kinderen van 4 tot 8 jaar wordt bijvoorbeeld maximaal ongeveer één uur schermtijd per dag als richtlijn genoemd.

Een schermvrije dag hoeft bij jonge kinderen daarom helemaal geen straf te zijn. Het kan juist een leuke uitdaging worden.

Wat kun je doen zonder scherm?

• naar buiten gaan;
• fietsen;
• een hut bouwen;
• tekenen of schilderen;
• knutselen;
• een bordspel spelen;
• een boek lezen;
• bakken;
• helpen koken;
• naar de speeltuin gaan;
• met speelgoed spelen dat al weken niet is aangeraakt.

Vooral dat laatste kan verrassend goed werken. Kinderen hebben vaak veel speelgoed liggen waar ze niet meer naar omkijken omdat een filmpje of game sneller voor vermaak zorgt.

En dan de bovenbouw van de basisschool

Bij kinderen van ongeveer 10 tot 12 jaar wordt het experiment al wat interessanter. In deze leeftijdsfase worden telefoons, games, YouTube en andere digitale media vaak belangrijker.

Je kunt daarom vooraf samen afspraken maken.

Bijvoorbeeld: 24 uur geen entertainment op een scherm.

Huiswerk waarvoor een computer nodig is, kun je buiten het experiment houden. Hetzelfde geldt voor noodzakelijke communicatie.

Maar TikTok, YouTube, gamen en eindeloos filmpjes kijken? Die gaan 24 uur op pauze.

Laat het kind vooraf opschrijven:

• wat het denkt het meeste te missen;
• welke activiteit het waarschijnlijk als eerste gaat doen;
• hoe lang het denkt dat het experiment vol te houden is;
• wat het verwacht dat het moeilijkste moment wordt.

Achteraf kun je dezelfde vragen nog een keer stellen. Juist het verschil tussen verwachting en werkelijkheid maakt het experiment leuk.

Voor middelbare scholieren wordt het pas echt interessant

Voor een middelbare scholier kan 24 uur zonder scherm behoorlijk ingewikkeld worden.

De telefoon is niet alleen entertainment. Het is vaak ook de plek waar berichten binnenkomen, afspraken worden gemaakt, muziek wordt geluisterd, foto's worden gemaakt en contact met vrienden wordt onderhouden.

Daarom is “alles uit” misschien niet eens de interessantste versie van het experiment.

Een betere uitdaging kan zijn:

24 uur zonder recreatief schermgebruik.

Geen social media, games, streaming of doelloos scrollen. Maar noodzakelijke communicatie en schoolwerk mogen wel.

Zo test je eigenlijk iets veel interessanters: hoeveel schermtijd gebruik je omdat het nodig is en hoeveel omdat je gewoon even niets anders weet te doen?

Wat gebeurt er als je telefoon niet naast je ligt?

Een van de interessantste onderdelen van het experiment is om de telefoon niet alleen uit te zetten, maar hem daadwerkelijk uit de buurt te leggen.

Leg hem bijvoorbeeld in een lade, kast of andere kamer.

Want een telefoon die naast je ligt, kan al genoeg zijn om de aandacht te trekken. Een melding, een oplichtend scherm of alleen al de gedachte dat er misschien een bericht binnen is, kan ervoor zorgen dat je toch even kijkt.

Door het apparaat letterlijk uit beeld te leggen, haal je die verleiding een stuk makkelijker weg.

En hoe zit het met volwassenen?

Voor volwassenen kan het experiment misschien nog wel lastiger zijn.

Een telefoon is tegenwoordig vaak tegelijk agenda, bank, navigatie, camera, werktelefoon, boodschappenlijstje en communicatiemiddel.

Daarom is een goede voorbereiding belangrijk.

Download bijvoorbeeld vooraf een route als je ergens naartoe moet, schrijf een boodschappenlijst op papier en spreek met familie af dat je een dag minder goed bereikbaar bent.

Daarna begint het echte experiment.

Geen nieuwsapps. Geen social media. Geen televisie op de achtergrond. Geen laptop om “even iets op te zoeken”.

En ineens merk je misschien hoeveel kleine momenten normaal gesproken worden opgevuld met een scherm.

De eerste uitdaging: verveling

Waarschijnlijk is verveling een van de interessantste onderdelen van deze test.

Op een normaal moment waarop je je verveelt, is de oplossing vaak binnen een paar seconden gevonden. Telefoon erbij, app openen en klaar.

Zonder scherm moet je iets anders bedenken.

Misschien ga je wandelen. Misschien pak je een boek. Misschien ga je opruimen. Misschien ga je iemand bellen via een gewone telefoon. Of misschien zit je gewoon een tijdje niets te doen.

En juist dat laatste is interessant.

We zijn zo gewend geraakt aan constante prikkels dat een paar minuten zonder iets om naar te kijken soms al opvallend lang kunnen voelen.

Maar levert een schermvrije dag ook echt iets op?

Dat is precies de vraag die we met dit experiment willen onderzoeken.

We gaan daarom niet vooraf zeggen dat je je na 24 uur automatisch beter voelt. Dat zou het experiment juist minder interessant maken.

Misschien blijkt de dag heerlijk rustig.

Misschien verveel je je kapot.

Misschien merk je dat je veel meer tijd hebt.

Of misschien ontdek je dat je schermgebruik eigenlijk helemaal niet zo storend is als je vooraf dacht.

Iedere uitkomst is interessant, zolang je maar eerlijk kijkt naar wat er gebeurt.

Maak het experiment meetbaar

Wil je er echt een klein experiment van maken? Noteer dan gedurende de dag een paar dingen.

Je hoeft hiervoor geen ingewikkelde app te gebruiken. Sterker nog: dat zou bij dit experiment nogal tegenstrijdig zijn.

Een vel papier en een pen zijn voldoende.

De leukste meting: hoeveel tijd komt er vrij?

Stel dat iemand normaal gesproken gemiddeld twee uur per dag recreatief scherm gebruikt.

Dan zou je theoretisch na 24 uur ongeveer twee uur aan tijd kunnen hebben die normaal gesproken achter een scherm zou verdwijnen.

Maar waar blijft die tijd?

Dat kun je aan het einde van de dag optellen.

In dit voorbeeld is er 2 uur en 35 minuten gevuld met activiteiten die anders misschien niet waren gebeurd.

Dat betekent natuurlijk niet dat die tijd zonder scherm automatisch “beter” is. Maar het laat wel zien waar je tijd naartoe gaat wanneer je een gewoonte tijdelijk onderbreekt.

Wat als je na drie uur al wilt opgeven?

Dan is het experiment nog steeds geslaagd.

Dat klinkt misschien vreemd, maar juist het moment waarop je merkt dat je een scherm heel erg mist, vertelt iets.

Schrijf gewoon op hoe laat je bent gestopt en waarom.

Was je telefoon nodig voor iets belangrijks? Was je gewoon ontzettend nieuwsgierig? Wilde je contact met vrienden? Of wist je simpelweg niet wat je anders moest doen?

Ook dat is waardevolle informatie.

Een experiment hoeft namelijk niet altijd te bewijzen dat iets werkt. Soms ontdek je juist waarom iets moeilijk is.

Een dag zonder scherm betekent niet een dag zonder plezier

Dat is misschien wel de belangrijkste gedachte achter deze uitdaging.

We hoeven schermen niet tot de vijand te verklaren. Een film kijken kan ontzettend gezellig zijn. Een game kan leuk zijn. Een berichtje naar een vriend kan waardevol zijn. En voor school en werk zijn computers en telefoons vaak simpelweg noodzakelijk.

Het interessante is juist dat je merkt hoeveel andere mogelijkheden er zijn.

Een wandeling kost geen batterij. Een bordspel heeft geen wifi nodig. Een voetbalwedstrijd heeft geen oplader nodig. En een gesprek aan de keukentafel heeft geen notificatie nodig.

Onze 24-uurs uitdaging

Wil je het zelf proberen? Maak het dan niet te ingewikkeld.

Kies één weekenddag en ga 24 uur zo veel mogelijk schermvrij.

Leg je telefoon weg, zet de televisie uit en spreek vooraf af wat wel en niet onder het experiment valt.

Maak vervolgens een lijstje met minimaal vijf dingen die je kunt doen zonder scherm.

Bijvoorbeeld:

• een wandeling maken;
• een fietstocht maken;
• een boek lezen;
• een spel spelen;
• iets bakken of koken;
• op bezoek gaan;
• een kamer opruimen;
• een creatieve hobby oppakken;
• buiten sporten;
• gewoon even helemaal niets doen.

En vergeet vooral niet om vooraf je voorspelling op te schrijven.

Hoe lang denk jij dat je het volhoudt?

En wat hebben we uiteindelijk geleerd?

Het mooie aan dit experiment is dat er niet één goed antwoord bestaat.

Voor een kind van 7 kan een schermvrije dag vooral betekenen dat er urenlang wordt gespeeld. Voor een twaalfjarige kan het een zoektocht worden naar iets anders dan YouTube of gamen. Voor een puber kan vooral het contact met vrienden een uitdaging zijn. En voor een volwassene kan het juist lastig zijn om werk, nieuws en praktische zaken los te laten.

Daarom is de interessantste vraag misschien niet:

“Kun jij 24 uur zonder scherm?”

Maar:

“Wat doe jij met de tijd die normaal gesproken door een scherm wordt gevuld?”

Misschien ontdek je een oude hobby. Misschien ga je meer naar buiten. Misschien praat je meer met anderen. Misschien kom je er juist achter dat je schermgebruik prima in balans is.

Hoe de uitkomst ook is: na 24 uur weet je in ieder geval iets meer over je eigen gewoontes.